२६ करोडको ‘गौँथली’देखि १७ करोडको ‘परान’सम्म : कथाले बदल्दै नेपाली फिल्मको बजार

काठमाडौं । नेपाली फिल्मको बक्स अफिसमा पछिल्लो समय पारिवारिक सम्बन्ध, अभिभावकको त्याग, सामाजिक यथार्थ र भावनात्मक कथावस्तुले दर्शकको ध्यान तानेका छन्। केही वर्षअघि ठूला स्टार, एक्सन र प्रचारलाई व्यावसायिक सफलताको मुख्य आधार मानिने नेपाली फिल्म बजारमा अहिले तुलनात्मक रूपमा कम परिचित कलाकारले अभिनय गरेका फिल्मसमेत करोडौँ कमाउन सफल भएका छन्। डा। कपिल रिजाल निर्देशित ‘गौँथली’ले २६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ग्रस कमाइ गर्नु र ‘परान’, ‘आ बाट आमा’, ‘जेरी अन टप’ तथा ‘ऊनको स्वीटर’ले दोहोरो अंकको करोडमा व्यापार गर्नु यसका उदाहरण हुन्।

चलचित्र विकास बोर्डको बक्स अफिस विवरण र प्रकाशित व्यापारिक रिपोर्टका आधारमा यी पाँच फिल्मको कमाइ, कथावस्तु, कलाकार तथा उपलब्ध लागत विवरणले नेपाली फिल्म बजारको बदलिँदो प्रवृत्ति देखाउँछन्।

१.‘गौँथली’ २६ करोडभन्दा बढीको व्यापार

कपिल रिजाल निर्देशित ‘गौँथली’ले २०८३ असोजको पहिलो सातासम्म २६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ग्रस कलेक्सन गर्दै नेपाली फिल्मको इतिहासमा सर्वाधिक कमाइ गर्ने फिल्ममध्ये दोस्रो स्थानमा आफूलाई उभ्याएको छ। चलचित्र विकास बोर्डको तथ्यांक उद्धृत गर्दै प्रकाशित रिपोर्टअनुसार असोज १८ सम्म यसको कमाइ २६ करोड १ लाख ९६ हजार रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको थियो।

शिक्षाको महत्त्व र श्रीमान्–श्रीमतीबीचको सम्बन्धलाई केन्द्रमा राखेको फिल्ममा अरुण क्षेत्री र सिम्रन खड्का मुख्य भूमिकामा छन्। मदनकृष्ण श्रेष्ठ, प्रकाश घिमिरे, लुनिभा तुलाधर, रवीन्द्र झा र ईश्वरी बराललगायत कलाकारले पनि अभिनय गरेका छन्। भोलारिजाल प्रोडक्सन र सुमन गिरी प्रोडक्सनको सहकार्यमा बनेको फिल्मका निर्माता सुमन गिरी र कपिल रिजाल हुन्। यसको कुल निर्माण लागतबारे भने विश्वसनीय सार्वजनिक स्रोतमा पुष्टि भएको विवरण उपलब्ध छैन।

२. ‘परान’ परिवार र पुस्ताबीचको सम्बन्ध

दीपक आचार्य निर्देशित ‘परान’ले २०८२ सालमा प्रदर्शन भएका नेपाली फिल्ममध्ये सर्वाधिक व्यापार गर्ने फिल्मका रूपमा स्थान बनाएको थियो। चलचित्र विकास बोर्डको तथ्यांक उद्धृत गर्दै कान्तिपुरले २०८२ चैतमा प्रकाशित गरेको समीक्षात्मक समाचारमा यसको कमाइ १७ करोड ६८ लाख रुपैयाँभन्दा बढी उल्लेख छ।

नीर शाह, मदनकृष्ण श्रेष्ठ, केकी अधिकारी, बुद्धि तामाङ, महेश त्रिपाठी र अञ्जना बराइलीलगायत कलाकारको अभिनय रहेको फिल्मले पारिवारिक सम्बन्ध, वृद्धावस्था र पुस्ताबीचको दूरीलाई कथाको केन्द्रमा राखेको छ। ग्रामीण समाजको परिवेशमा प्रस्तुत पारिवारिक कथा र अनुभवी कलाकारको अभिनय यसको आकर्षण बने। फिल्ममा गोल्छा समूहका शेखर गोल्छा र रञ्जित आचार्यको लगानी रहेको छ। तर निर्माणको कुल लागत पुष्टि गर्ने भरपर्दो सार्वजनिक विवरण भेटिँदैन।

३. ‘आ बाट आमा’ : अभिभावकप्रतिको दायित्वको कथा

चन्द्र पन्त निर्देशित ‘आ बाट आमा’ले घरेलु बक्स अफिसमा १३ करोड रुपैयाँभन्दा बढी कमाइ गरेको छ। द फिक्स फिल्म नेपालले उपलब्ध गराएको फिल्म विवरणमा यसको व्यापार १३ करोड १५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी र अनुमानित निर्माण बजेट १ करोड ८० लाख रुपैयाँ उल्लेख छ। यी लागत विवरणलाई निर्माण पक्षको लेखापरीक्षित हिसाबका रूपमा भने बुझ्नु हुँदैन।

फिल्ममा पल शाह, सिम्रन पन्त, विपना थापा, प्रदीप रावत, उषा उप्रेती, रवीन्द्र झा र गजित बिष्टलगायत कलाकार छन्। सन्तानको चाहना, अभिभावकको त्याग, पारिवारिक सम्बन्ध र ढिलो गरी महसुस हुने मातापिताप्रतिको जिम्मेवारी फिल्मका मुख्य भावनात्मक पक्ष हुन्। आर्या मुभिजको ब्यानरमा बनेको यस फिल्मले पारिवारिक कथामा दर्शकको रुचि रहेको देखाएको छ।

४. ‘जेरी अन टप’ : हिमाली दृश्य र स्टारडमको व्यापार

सुयोग गुरुङ निर्देशित ‘जेरी अन टप’ले घरेलु बजारमा ११ करोड रुपैयाँभन्दा बढी कमाइ गर्दै २०८२ का सफल फिल्ममध्ये स्थान बनायो। अनमोल केसी, आँचल शर्मा, जसिता गुरुङ, भुवन केसी, केदार घिमिरे र सुरक्षा पन्तलगायत कलाकारको अभिनय रहेको फिल्म प्रेम, पारिवारिक अपेक्षा, आत्मविश्वास र सगरमाथा आरोहणको चुनौतीसँग जोडिएको छ।

निर्माता सरोज न्यौपानेका अनुसार फिल्मको निर्माण लागत करिब ६ करोड रुपैयाँ पुगेको थियो। छायांकन मुस्ताङ, लुक्ला र सगरमाथा आधार शिविर आसपास गरिएको थियो। विदेशमा वितरण अधिकार बिक्रीबाट लगानीको केही हिस्सा उठ्ने अपेक्षा निर्माण पक्षले गरेको थियो। यसले स्टार कलाकार, हिमाली पर्यटन र अन्तर्राष्ट्रिय बजारलाई जोडेर फिल्मको व्यापार विस्तार गर्ने प्रयास देखाउँछ।

५. ‘ऊनको स्वीटर’ स्थानीय परिवेश र मौलिकताको आकर्षण

नवीन चौहानको लेखन तथा निर्देशनमा बनेको ‘ऊनको स्वीटर’ले घरेलु बजारमा ११ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ग्रस कमाइ गरेको थियो। विपिन कार्की, मिरुना मगर, परीक्षा लिम्बू, एलेक्स बिश्वकर्मा, विल्सनविक्रम राई, सुनील पोखरेल र मेनुका प्रधानलगायत कलाकारको अभिनय रहेको फिल्मले स्थानीय परिवेश, प्रेम र सामाजिक सम्बन्धलाई कथामा समेटेको छ।

चलचित्र विकास बोर्डको तथ्यांक उद्धृत गर्दै प्रकाशित विवरणमा यसको कमाइ १० करोड ६२ लाख रुपैयाँभन्दा बढी उल्लेख छ। स्थानीय जीवन, सांस्कृतिक पहिचान र सम्बन्धमा आधारित कथाले व्यावसायिक सफलता पाउन सक्ने उदाहरणका रूपमा यसलाई हेरिएको छ। यसको निर्माण लागतबारे भने विश्वसनीय सार्वजनिक स्रोतबाट पुष्टि भएको रकम उपलब्ध छैन।

कथावस्तु र लागतको तुलनाले के देखाउँछ
यी पाँच फिल्मको व्यापारले नेपाली चलचित्रमा एउटै सूत्रले सफलता निर्धारण नगर्ने देखाउँछ। ‘गौँथली’ले अपेक्षाकृत कम परिचित मुख्य कलाकारका बाबजुद ठूलो व्यापार गरेको छ भने ‘जेरी अन टप’ले स्टारडम र हिमाली दृश्यलाई व्यावसायिक आकर्षणसँग जोडेको छ। ‘परान’, ‘आ बाट आमा’ र ‘ऊनको स्वीटर’ले पारिवारिक भावना, सामाजिक सम्बन्ध र स्थानीय जीवनका कथामार्फत दर्शक आकर्षित गरेका छन्। नेपाली फिल्ममा भावनात्मक कथावस्तुको लोकप्रियता बढिरहेको विश्लेषण द काठमाडौं पोस्टले पनि गरेको छ।

यद्यपि, बक्स अफिसमा देखिएको ग्रस कमाइलाई निर्माताको नाफा मान्न मिल्दैन। हल सञ्चालकको हिस्सा, वितरकको कमिसन, प्रचारप्रसार, कर र अन्य खर्च कटाएपछि मात्रै वास्तविक प्रतिफल निर्धारण हुन्छ। निर्माण लागत सार्वजनिक नभएका फिल्मको नाफा–घाटा यकिन गर्न पनि सकिँदैन।
समग्रमा, नेपाली फिल्मको व्यावसायिक भविष्य कलाकारको लोकप्रियतामा मात्र निर्भर छैन। मौलिक कथावस्तु, अभिनयको विश्वसनीयता, निर्माणको गुणस्तर र घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुग्ने वितरण प्रणालीले पनि सफलतामा निर्णायक भूमिका खेल्छन्।