डिजिटल युगमा बढ्दो ‘जिरो-क्लिक’ जासुसी सफ्टवेयरको जोखिम
विश्वव्यापी रूपमा स्मार्टफोन प्रयोगकर्ताहरूलाई लक्षित गर्दै डिजिटल सुरक्षामा नयाँ र खतरनाक चुनौती देखिएको छ। क्यानाडाको द सिटिजन ल्याब (The Citizen Lab) ले हालै सार्वजनिक गरेको एक अनुसन्धान प्रतिवेदन अनुसार, प्रयोगकर्ताले कुनै पनि लिङ्क वा फाइलमा क्लिक नगरिकनै स्मार्टफोन ह्याक गर्न सकिने 'जिरो-क्लिक' (Zero-click) जासुसी सफ्टवेयर (Spyware) को नयाँ प्रविधि पत्ता लागेको छ।
यस नयाँ प्रविधिमार्फत अनलाइन विज्ञापनहरू (online ads) को पछाडि लुकाइएका मालिसियस कोडहरू प्रयोग गरिन्छन्। जब कोही व्यक्ति कुनै सामान्य वेबसाइट वा समाचार पोर्टल हेर्छ र त्यहाँ प्रदर्शित विज्ञापन लोड हुन्छ, तब उसको फोनमा पृष्ठभूमिमा नै यस्ता जासुसी सफ्टवेयरहरू इन्स्टल हुन सक्छन्। यसअघि जासुसी सफ्टवेयरहरू पठाउन शंकास्पद लिङ्कमा क्लिक गर्नुपर्ने वा मसेज खोल्नुपर्ने बाध्यता हुन्थ्यो, तर 'अडफेक्सन' (AdFection) भनिने यो नयाँ तरिकामा प्रयोगकर्ताको कुनै पनि किसिमको संलग्नता बिना नै फोनको डेटा चोरी हुने जोखिम रहन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पत्रकार, कूटनीतिज्ञ, संयुक्त राष्ट्र संघ र विभिन्न सरकारसँग आबद्ध व्यक्तिहरू यसको निशानामा परेका छन्। यद्यपि यस्ता अत्याधुनिक जासुसी उपकरणहरू प्रायः उच्च पदस्थ वा विशिष्ट व्यक्तिहरूलाई लक्षित गरेर बनाइन्छन्, तर यसले समग्र डिजिटल इकोसिस्टममा गम्भीर सुरक्षा प्रश्न खडा गरेको छ।
साधारण प्रयोगकर्ताहरूले अपनाउनुपर्ने सुरक्षा सावधानीहरू:
- विज्ञापन ब्लकर प्रयोग गर्ने: भरपर्दो एड-ब्लकर (Ad-blocker) वा ब्रेभ (Brave) जस्ता ब्राउजरहरूको प्रयोग गरेर अवाञ्छित र शंकास्पद विज्ञापनहरू स्वतः लोड हुनबाट रोक्न सकिन्छ।
- सफ्टवेयर अध्यावधिक राख्ने: आफ्नो फोनको अपरेटिङ सिस्टम (iOS वा Android) र सबै एपहरूलाई सधैं अप-टु-डेट राख्नुपर्छ। कम्पनीहरूले यस्ता सुरक्षा कमजोरी पत्ता लगाउँदा 'प्याच' (Patch) मार्फत यसलाई सच्याएका हुन्छन्।
- अपरिचित वा शंकास्पद लिङ्कहरूबाट टाढै रहने: यद्यपि यसमा क्लिक नै गर्नु पर्दैन, तर अनलाइनमा अनावश्यक र असुरक्षित साइटहरू भ्रमण नगर्नु नै बुद्धिमानी हुन्छ।
- बलियो सुरक्षा सेटिङ: फोनमा टु-फ्याक्टर अथेन्टिकेसन (2FA) र सुरक्षा सेटिङहरू कडाइका साथ लागु गर्नुपर्छ।
बढ्दो प्रविधिसँगै साइबर जोखिमहरू पनि जटिल बन्दै गएकाले डिजिटल माध्यम प्रयोग गर्दा सामान्य सावधानी अपनाउनु अब अनिवार्य भइसकेको छ।
ललित सन्देश
यस अनलाइन पोर्टलका आधिकारिक लेखक तथा सम्पादक हुनुहुन्छ। देश तथा विदेशका ताजा र सत्य तथ्य समाचार पस्कन सधैं अग्रसर।
टिप्पणी लेख्नुहोस्