शिक्षा सुधारको मागबाट फ्रान्समा राष्ट्रव्यापी 'जेनजी विद्रोह'

काठमाडौँ । विद्यालयमा शिक्षकको अनुपस्थिति र कमजोर भौतिक पूर्वाधार सुधारको मागसहित विद्यार्थीले सुरु गरेको आन्दोलन फ्रान्समा अहिले महँगी, सामाजिक असमानता र सार्वजनिक सेवाको खस्कँदो अवस्थाविरुद्धको राष्ट्रव्यापी प्रदर्शनमा परिणत भएको छ। एक महिनाभन्दा लामो समयदेखि जारी आन्दोलनले शनिबार हिंसात्मक रूप लिएपछि प्रहरीले १ हजार २०० भन्दा बढीलाई पक्राउ गरेको छ भने झडपमा १५० जना प्रहरी घाइते भएका छन्।

फ्रान्सको गृह मन्त्रालयका अनुसार शनिबार देशभर करिब पाँच लाख ५० हजार मानिस प्रदर्शनमा सहभागी भएका थिए। राजधानी पेरिसमा मात्रै एक लाख १० हजार प्रदर्शनकारी सडकमा उत्रिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्। तर प्रमुख श्रमिक संगठन सीजीटीले देशभर प्रदर्शनमा सहभागी हुनेको संख्या आठ लाख पुगेको दाबी गरेको छ। आइतबार पनि विभिन्न सहरमा प्रदर्शन जारी रहेको सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

शिक्षा क्षेत्रको समस्याबाट सुरु भएको आन्दोलन विस्तार हुँदै जानुमा बढ्दो जीवनयापन खर्च, सार्वजनिक सेवामा अपर्याप्त लगानी र भविष्यप्रतिको अनिश्चिततालाई प्रमुख कारणका रूपमा हेरिएको छ। विद्यार्थीको मागमा अहिले शिक्षक, अभिभावक, नर्स, कानुन व्यवसायी, अग्नि नियन्त्रक, मजदुर र किसानसमेत जोडिएका छन्। यसले आन्दोलनलाई शैक्षिक मुद्दाबाट व्यापक सामाजिक तथा आर्थिक असन्तुष्टिको अभिव्यक्तिमा रूपान्तरण गरेको छ।

महँगी र असमानताले विस्तार गरेको असन्तुष्टि

फ्रान्समा सन् २०१८ मा इन्धनको मूल्यवृद्धि र सामाजिक अन्यायविरुद्ध व्यापक आन्दोलन गरेको ‘यल्लो भेस्ट’ समूहका सदस्यहरू पनि पछिल्लो प्रदर्शनमा सहभागी भएका छन्। पहेँलो ज्याकेट लगाएर सडक अवरुद्ध गर्ने उनीहरूको सहभागिताले विगतको आन्दोलनको झल्को दिएको छ।

प्रमुख श्रमिक संगठन सीजीटीले पनि आन्दोलनलाई समर्थन गर्दै तलब तथा निवृत्तिभरण वृद्धि, मूल्यवृद्धि नियन्त्रण र जनताको आवश्यकताअनुसार सार्वजनिक सेवा संरक्षण गर्न माग गरेको छ। यसले शिक्षा सुधारको मागसँगै आम नागरिकको क्रयशक्ति र राज्यबाट प्राप्त हुने सेवाको गुणस्तर पनि आन्दोलनको केन्द्रमा रहेको देखाउँछ।

शान्तिपूर्ण जुलुसबाट हिंसात्मक झडपतर्फ

शनिबार राजधानी पेरिसको प्लास द ला रिपब्लिकमा हजारौँ मानिस भेला भएर प्रदर्शन गरेका थिए। सुरुमा शान्तिपूर्ण रहेको जुलुस पछि हिंसात्मक बनेको थियो। मुख छोपेका केही प्रदर्शनकारीले प्रहरीमाथि पटाका र ढुंगा प्रहार गर्नुका साथै बैंक तथा महँगा सामानका पसलमा तोडफोड र लुटपाट गरेका थिए। प्रहरीले भीड नियन्त्रणका लागि अश्रुग्यास प्रयोग गरेको थियो।

लिमोज सहरमा प्रदर्शनकारीले आगजनी गर्दा १४३ वर्ष पुरानो नगर भवनमा ठूलो क्षति पुगेको छ। स्थानीय प्रशासनका अनुसार आगलागीका कारण भवनको छानो भत्किएको छ भने ऐतिहासिक संरचनाको ठूलो हिस्सा प्रभावित भएको छ। मार्सेमा प्रदर्शनकारीले नगर भवनमा प्रवेश गरी तोडफोडको प्रयास गरेका थिए। अन्य सहरमा फोहोर राख्ने डब्बा र सवारीसाधनमा आगजनी तथा सुरक्षाकर्मीमाथि आक्रमणका घटना भएका छन्।

प्रधानमन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नुले शनिबार राति पक्राउ र प्रहरी घाइते भएको विवरण सार्वजनिक गरेका थिए। गृहमन्त्री लरेन्ट न्युनेजले अवसरवादी आपराधिक समूहले आन्दोलनको फाइदा उठाएको आरोप लगाउँदै लुटपाटमा संलग्न व्यक्तिलाई पहिचान गरी कारबाही गर्ने बताएका छन्।

सरकारमाथि बढ्दो दबाब

आन्दोलनमा विभिन्न पेसा र सामाजिक समूहको सहभागिता बढ्दै जानुले सरकारमाथि दबाब थपिएको छ। शिक्षा क्षेत्रको सुधारबाट सुरु भएको विरोध अब सार्वजनिक सेवा, आर्थिक सुरक्षा र सामाजिक न्यायसँग जोडिएकाले यसको समाधान केवल विद्यालयका समस्या सम्बोधन गरेर मात्र सम्भव हुने देखिँदैन।

यद्यपि, आन्दोलनमा सहभागी सबैले हिंसात्मक गतिविधिलाई समर्थन गरेका छैनन्। शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा सहभागी युवाहरूले परिवर्तनको माग गरिरहेका बेला केही समूहले गरेको आगजनी र लुटपाटले आन्दोलनको स्वरूपलाई जटिल बनाएको छ।

फ्रान्समा जारी प्रदर्शनले सार्वजनिक सेवाको गुणस्तर, महँगी र सामाजिक असमानताप्रतिको असन्तुष्टि कसरी व्यापक जनआन्दोलनमा बदलिन सक्छ भन्ने देखाएको छ। अब सरकारको प्रतिक्रिया, आन्दोलनकारीका माग सम्बोधन गर्ने पहल र प्रदर्शनको शान्तिपूर्ण व्यवस्थापनले आगामी घटनाक्रम निर्धारण गर्नेछ।

एजेन्सीहरूको सहयोगमा