भारतपरस्त अभिव्यक्तिले अर्थमन्त्री वाग्ले विवादमा, राजेश हमालदेखि रामकुमारी झाँक्रीसम्मको विरोध
काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले भारतको नयाँदिल्लीमा दिएको नेपाल–भारत सम्बन्ध र राष्ट्रवादसम्बन्धी अभिव्यक्तिले नेपाली राजनीतिमा विवाद चर्काएको छ। नेपाली राष्ट्रवादलाई भारतविरोधी भावनासँग जोडेर हेर्ने युग समाप्त भएको उनको भनाइप्रति राजनीतिक नेता, पूर्वकूटनीतिज्ञ तथा सामाजिक क्षेत्रका व्यक्तिहरूले आपत्ति जनाएका छन्। अभिनेता राजेश हमालदेखि विभिन्न राजनीतिक धारका नेतासम्मले वाग्लेको अभिव्यक्तिमाथि प्रश्न उठाएका छन्।
भारतीय राजधानीमा आयोजित ‘एनडीटीभी वर्ल्ड समिट २०२६’ मा बोल्दै वाग्लेले नयाँ पुस्ताको प्राथमिकता आर्थिक समृद्धि, रोजगारी, सुशासन र छिमेकीसँगको राम्रो सम्बन्ध रहेको बताएका थिए। उनले नेपाली राष्ट्रवादलाई ‘एन्टी–इन्डियनिज्म’ अर्थात् भारतविरोधसँग जोड्ने समय समाप्त भएको धारणा राखेका थिए। वाग्लेको यही भनाइलाई आलोचकहरूले भारतसँग सम्बन्ध सुधार्ने नाममा नेपालको राष्ट्रिय स्वाभिमान र राष्ट्रिय हितका मुद्दा कमजोर पार्ने अभिव्यक्तिका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
नेपाली चलचित्रका अभिनेता राजेश हमालले अर्थमन्त्रीले आफ्नो मन्त्रीस्तरीय जिम्मेवारीको सीमाभन्दा बाहिर गएर बोलेको टिप्पणी गरेका छन्। सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो धारणा राख्दै उनले यस्तो ‘चाकरीपूर्ण व्यवहार’ले नेपालको सार्वभौमसत्ताको गरिमा कमजोर पार्ने जोखिम रहेको बताएका छन्।
हमालले नेपाल–भारत सम्बन्ध ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र भौगोलिक रूपमा महत्त्वपूर्ण भए पनि त्यसलाई सुदृढ बनाउने नाममा नेपालको राष्ट्रिय स्वाभिमानमा सम्झौता गर्न नहुनेमा जोड दिएका छन्। सीमा विवाद र आर्थिक निर्भरताजस्ता अनसुल्झिएका विषयलाई व्यक्तिगत टिप्पणी वा भाषणबाजीबाट नभई प्रमाण, कूटनीतिक माध्यम र संवादबाट सम्बोधन गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।
पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री तथा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका नेता कमल थापाले वाग्लेको अभिव्यक्तिलाई नेपाली राष्ट्रियताको अवमूल्यन भन्दै सरकारको आधिकारिक धारणा माग गरेका छन्। नेपालको राष्ट्रवाद कुनै देशको विरोधमा आधारित नभएको उल्लेख गर्दै उनले सीमा अतिक्रमण, सीमावर्ती डुबान र नाकाबन्दीजस्ता विषयमा आवाज उठाउनु भारतविरोध नभई राष्ट्रिय हितको रक्षा भएको तर्क गरेका छन्।
नेकपा एमालेका पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले पनि विदेशी भूमिमा नेपालको आन्तरिक राजनीतिक मतभिन्नताबारे बोल्नु कूटनीतिक रूपमा उपयुक्त नभएको टिप्पणी गरेका छन्। एमाले नेता गोकुल बाँस्कोटाले वाग्लेको भनाइको कडा आलोचना गरेका छन्।
यसैगरी, रामकुमारी झाँक्रीलगायत राजनीतिक तथा सामाजिक क्षेत्रका व्यक्तिहरूबाट पनि आलोचना भएको भन्दै सार्वजनिक बहस चर्किएको छ। तर विरोधका स्वरबीच मुख्य प्रश्न नेपालले भारतसँग कस्तो सम्बन्ध राख्ने भन्नेभन्दा पनि राष्ट्रिय हितका विषयलाई कसरी प्रस्तुत गर्ने भन्नेमा केन्द्रित देखिन्छ।
वाग्लेको अभिव्यक्तिलाई समर्थन गर्ने दृष्टिकोणले भारतसँगको सम्बन्धलाई पुरानो अविश्वास र विरोधको राजनीतिक भाष्यबाट बाहिर निकालेर आर्थिक सहकार्य, लगानी र समृद्धितर्फ लैजानुपर्ने तर्क गर्छ। आलोचकहरू भने सम्बन्ध सुधार्नु र सीमा, व्यापार, डुबान तथा असमान सन्धिसम्बन्धी प्रश्न उठाउन छाड्नु फरक विषय भएको बताउँछन्।
नेपाल–भारत सम्बन्धमा मित्रता र राष्ट्रिय स्वाधीनता परस्पर विरोधी विषय होइनन्। त्यसैले वाग्लेको अभिव्यक्तिको आशय र त्यसले नेपालको परराष्ट्र नीतिमा पार्ने प्रभावबारे सरकारले स्पष्ट धारणा दिनुपर्ने माग उठेको छ। अर्थमन्त्रीको भनाइलाई व्यक्तिगत दृष्टिकोण मान्ने कि सरकारको नीतिगत संकेतका रूपमा बुझ्ने भन्ने प्रश्नले पनि विवादलाई थप महत्त्वपूर्ण बनाएको छ।
टिप्पणी लेख्नुहोस्