कागेश्वरी मन्दिरमा भक्तजनको घुइँचो, एक हजार किलोको कागको मूर्तिले आकर्षण

काठमाडौं । यमराजका दूतका रूपमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता पाएको कागको पूजा आराधना गर्दै शनिबार देशभर काग तिहार मनाइएको छ। तिहारको पहिलो दिनका रूपमा मनाइने काग तिहारका अवसरमा काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न कागेश्वरी मन्दिरमा बिहानैदेखि भक्तजनको भीड लागेको छ। विशेषगरी काठमाडौंको उत्तरपूर्वी भेगस्थित कागेश्वरी महादेव मन्दिरमा पूजा तथा दर्शनका लागि बिहानैदेखि भक्तजनको घुइँचो लागेको हो।

कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन मनाइने काग तिहारमा कागलाई यमराजको सन्देशवाहकका रूपमा पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा छ। हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार यमराजले कागमार्फत मानिसहरूको गतिविधि तथा संसारका खबर प्राप्त गर्ने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले यस दिन कागलाई मीठा खानेकुरा दिएर पूजा गर्दा प्रसन्न भई उसले यमराजसमक्ष शुभ समाचार पुर्‍याउने र परिवारमा अनिष्ट तथा दुःखद घटना नहुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।

काग तिहारका अवसरमा कागेश्वरी मन्दिरमा पुगेर पूजा तथा दर्शन गरेमा कागबाट सहयोग प्राप्त हुने जनविश्वाससमेत छ। यही धार्मिक आस्थाका कारण प्रत्येक वर्ष कागे अष्टमी र काग तिहारमा यस मन्दिरमा विशेष चहलपहल हुने गरेको छ।

नेपालकै ठूलो कागको मूर्ति मुख्य आकर्षण

कागेश्वरी महादेव मन्दिरको अर्को विशेषता त्यहाँ स्थापित कागको विशाल मूर्ति हो। मन्दिर परिसरमा पित्तललगायत अष्टधातु प्रयोग गरी निर्माण गरिएको २२७ किलो तौलको कागको मूर्ति राखिएको छ। उक्त मूर्ति नेपालकै ठूलो कागको मूर्तिका रूपमा परिचित छ। काग तिहारका दिन उक्त मूर्तिमा पूजा गर्न र दर्शन गर्न विभिन्न स्थानबाट भक्तजन पुग्ने गरेका छन्।

त्यस्तै, कागेश्वरी मन्दिरमाथि रहेको सहिद उद्यानमा एक हजार किलो अष्टधातुबाट निर्मित अर्को विशाल कागको मूर्ति पनि रहेको छ। उक्त मूर्तिलाई विश्वकै ठूलो कागको मूर्तिमध्ये एकका रूपमा चिनाइएको छ। धार्मिक आस्था र कलात्मक संरचनाको संयोजनका कारण कागेश्वरी क्षेत्र धार्मिक पर्यटकका लागि समेत आकर्षणको केन्द्र बन्दै गएको छ।

काग तिहारका अवसरमा वसन्तपुरस्थित कागेश्वरी मन्दिरमा पनि बिहानैदेखि भक्तजनले कागको पूजा तथा आराधना गरेका छन्। त्यसैगरी पशुपति क्षेत्रमा रहेको कागेश्वरी मन्दिरमा समेत पूजा गर्नेहरूको लाम लागेको छ। उपत्यकाका यी धार्मिक स्थलमा कागको प्रतीकात्मक मूर्तिको पूजा गर्ने र परम्परागत विधिअनुसार धार्मिक अनुष्ठान गर्ने चलन छ।

प्रकृति र जीवप्रतिको सम्मानको पर्व

काग तिहार मन्दिरमा गएर पूजा गर्ने धार्मिक अनुष्ठानमा मात्र सीमित छैन। यस दिन घरघरमा बिहानै कागका लागि खानेकुरा राख्ने परम्परा छ। घरको छत, आँगन वा खुला स्थानमा भात, रोटी, मिठाईलगायत खानेकुरा राखेर कागलाई खान दिइन्छ। कागलाई शुभ समाचार ल्याउने पक्षीका रूपमा सम्मान गर्दै परिवारमा सुख, शान्ति र कल्याणको कामना गरिन्छ।

कागको आवाजलाई शुभ तथा अशुभ खबरसँग जोडेर हेर्ने लोकविश्वास पनि नेपाली समाजमा प्रचलित छ। घरआँगनमा आएर काग कराएमा पाहुना आउने वा कुनै खबर प्राप्त हुने विश्वास कतिपय समुदायमा पाइन्छ। त्यसैले काग कराउँदा 'शुभ बोल, शुभ बोल' भन्ने चलनसमेत छ।

तिहारलाई यमपञ्चक अर्थात् यमराजसँग सम्बन्धित पाँच दिनका रूपमा मनाइन्छ। काग तिहारबाट सुरु हुने पर्वमा दोस्रो दिन कुकुरको पूजा, त्यसपछि गाई पूजा तथा लक्ष्मी पूजा, गोवर्धन पूजा, म्हपूजा र अन्तिम दिन भाइटीका मनाउने परम्परा छ।

मानिस र पशुपक्षीबीचको सम्बन्ध, प्रकृतिप्रतिको सम्मान तथा पारिवारिक आत्मीयतालाई जोड्ने तिहारको सुरुवात कागको सम्मानबाट हुनु यसको विशिष्ट सांस्कृतिक पक्ष हो। दैनिक जीवनमा उपेक्षित हुन सक्ने चराचुरुङ्गीलाई समेत विशेष दिन छुट्याएर सम्मान गर्ने परम्पराले जीवजन्तुप्रतिको सहअस्तित्व र करुणाको सन्देश दिने गरेको छ।

यसरी धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा र प्रकृतिप्रतिको सम्मानलाई एकसाथ जोड्दै काग तिहार मनाइएको छ।